საიტის მენიუ
სექციის კატეგორიები
† პატროლოგია და პატრისტიკა [1]
† დოგმატი და დოქსა [1]
† ორთოდოქსია [1]
† ქრისტიანული ლიტერატურის რაობა [1]
† ჰაგიოგრაფია [1]
† აპოკრიფები [1]
† ეგზეგეტიკა [1]
† დოგმატიკა [1]
† პოლემიკა [1]
† ასკეტიკა [1]
† ფილოსოფია [1]
† ლიტურგიკა [1]
† ჰიმნოგრაფია [1]
† ენის ფენომენი [1]
† პატროლოგია და სქოლასტიკა [1]
† მოციქულთა სიმბოლო [1]
† „დიდაქეს“ შესახებ [3]
† კლიმენტი რომაელი [1]
† ეგნატე ანტიოქიელი [1]
† ეპისტოლე დიოგნეტესადმი [1]
† არეოპაგიტული თხზულებები [6]
† ერმი - მწყემსი [2]
† აპოლოგეტური ეპოქა [1]
† არისტიდე, ათენელი ფილოსოფოსი [1]
† ბალავარიანი [1]
† არისტონ პელაიელი. იუსტინე მარტვილი [3]
† ტატიანე სირიელი [1]
† თეოფილე ანტიოქიელი [2]
† ირინეოს ლიონელი [4]
† პანტენოს ალექსანდრიელი [1]
† კლიმენტი ალექსანდრიელი [3]
† ორიგენე [1]
† წარწყმედის რაობა [1]
† დიონისე ალექსანდრიელი [1]
† გრიგოლ ნეოკესარიელი [3]
† ლათინურ ენოვანი ქრისტიანული მწერლობა [1]
† მინუციუს ფელიქსი - 'ოქტავიუსი' [1]
†ტერტულიანე [1]
† II-III საუკუნეების რომის პაპები [1]
† იპოლიტე რომაელი [4]
† კვიპრიანე კართაგენელი [4]
† ნოვატიანუსი [1]
† ქრისტიანული პოეზიის სათავეები [1]
† ამონიოს, თეოგნოსტოს და პიერიუს ალექსანდრიელები [1]
† პიერიუსი და წმ. პეტრე ალექსანდრიელი [1]
† არქელაოსი კასქარის ეპისკოპოსი და მანიქეველობა [1]
† თეონა ალექსანდრიელი [1]
† ფილეოსი [1]
† გრიგოლ პართეველი [1]
† პამფილე კესარიელი [1]
† მეთოდე, პატრელი ეპისკოპოსი [1]
† ქრისტიანობის ისტორია დევნიდან აღიარებამდე [1]
† მსოფლიო საეკლესიო კრებები [9]
† განდეგილური მოღვაწეობა [4]
† არიანული ერესი [1]
† იაკობ ნიზიბიელი [1]
† ევსტათი ანტიოქიელი [1]
† ანტონი დიდი [1]
† არიოზი [1]
† ევსები ნიკომიდიელი [1]
† ქართული მესიანიზმი [7]
† ათანასე ალექსანდრიელი [6]
† მაკარი დიდი, ეგვიპტელი [4]
† მაკარი ალექსანდრიელი, ჰორსისიუსი, თეოდორე [1]
† ევაგრე პონტოელი,პალადი ჰელენოპოლელი [3]
† თეოგონიოს ნიკიელი, ასტერიოს სოფისტი [0]
† მარკელოზ ანკვირელი [1]
† სამი დიდი კაბადოკიელი მამა [1]
† ბასილი დიდი [8]
† გრიგოლ ღვთისმეტყველი [8]
† გრიგოლ ნოსელი [8]
† კაბადოკიელი მამების წარმომავლობა [1]
† იოანე ოქროპირი [27]
† ტერმინი "ხატი" და ყოვლადწმიდა სამება [1]
† ტერმინები: "ხატი" და "არქეტიპი [1]
† ტერმინი "ხატი" ძე ღმერთი და ქმნილება [1]
† ადამიანის ღვთისადმი ხატება [1]
† ადამიანის ღვთისადმი მსგავსება [1]
† კირილე ალექსანდრიელი [11]
† მაცხოვრის ორბუნებოვნება [0]
† თეოდორიტე კვირელი [0]
† ქართლის სულიერი არჩევანი [0]
† კირიონ I, კათალიკოსი [0]
† ქართული საეკლესიო ლიტერატურის აღმოცენება [0]
† მრავალთავი [0]
† სვინაქსარი და ლექციონარი [0]
† იერუსალიმური ლექციონარი [0]
† იადგარი [0]
†ლოცვანი [0]
†ქრისტიანობა და ფილოსოფია [0]
სტატისტიკა

სულ ონლაინში: 1
სტუმარი: 1
მომხმარებელი: 0
შესვლის ფორმა
მთავარი » სტატიები » † ქართული მესიანიზმი

† მცხეთის ჯვრის ღვთისმეტყველება

მცხეთის ჯვარი

† მცხეთის ჯვარი

წინა <-----     დასაწყისში     ----->შემდეგი

მცხეთის ჯვარი მდებარეობს მცხეთის აღმოსავლეთით, მტკვრისა და არაგვის შესართავთან, კლდოვანი მთის წვერზე. კომპლექსში შედის: მცირე ეკლესია, დიდი ტაძარი, გალავანი და სხვა ნაგებობები.
IV საუკუნის 30-იან წლებში აქ ღია ცის მეფე მირიან III-ს აღუმართავს ხის მაღალი ჯვარი - სიმბოლო ახლად მიღებული ქრისტიანული სარწმუნოებისა. ამ ჯვარს თაყვანს სცემდნენ არა მარტო ქართველები, არამედ მთელი კავკასიის ქრისტიანები. ძეგლის სახელწოდებაც ამ ჯვრიდან მომდინარეობს. ქართლის პირველმა ერისთავმა გუარამმა (545-586 წწ.) ხის ჯვრის ჩრდილოეთით „... იწყო ეკლესია ჯუარისა პატიოსანისა". ეს იყო ჯვრის მცირე ეკლესია.
ქრისტიანული სარწმუნოების დამკვიდრებამ, ქვეყნის გაძლიერებამ, ფეოდალური ურთიერთობის განმტკიცებამ საჭირო გახადა ახალი უფრო დიდი ეკლესიის აგება, რაც განხორციელდა VI-VII საუკუნეების მიჯნაზე გუარამის ძის სტეფანოზ ერისმთავრის (586/587-604/605 წწ.), მისი ძმების დემეტრესა და ადარნერსეს (604/605-634/635 წწ.), ერისმთავართა სხვა წევრებისა და შეძლებულ დიდებულთა თანამონაწილეობით.
მრავალგზის დაზიანებისა და შეკეთების მიუხედავად კომპლექსმა, განსაკუთრებით დიდიმა ტაძარმა, დღემდე შეინარჩუნა თავდაპირველი სახე.
ჯვრის მცირე ეკლესია მდებარეობს დიდი ტაძრის ჩრდილოეთით, აგებულია VI საუკუნის მეორე ნახევარში. მისასვლელი მხოლოდ აღმოსავლეთიდანაა. გეგმით ჯვაროვანი, გარედან სადა, სწორკუთხა მოხაზულობის დარბაზული ტიპის მცირე ნაგებობაა (8,3 X 5,5 მ). ნაშენია კარგად გათლილი, მომწვანო ფერის ქვიშაქვის დიდი კვადრებით. მწყობრი ჰორიზონტალური ნაკერების სწორხაზოვნება ფასადებზე და ინტერიერში მკაცრადაა დაცული. ეკლესია დაზიანებულია.
ეკლესიის ცენტრალური კვადრატი უფრო მაღალია, ვიდრე შენობის დარჩენილი ნაწილები. იგი გადახურული ყოფილა ჯვაროვანი კამარით. ჯვრის მკლავები ცილინდრული კამარითაა გადახურული. აღმოსავლეთის და დასავლეთის მკლავები შედარებით დაგრძელებულია. აღმოსავლეთით ნახევარწრიული აფსიდია განიერი ბემით. აფსიდში, სარკმლის ორივე მხარეს, ნიშებია. აღმოსავლეთ და დასავლეთ კედლებში მოზრდილი სარკმლებია, ხოლო დანარჩენ ორ კედელში - ტიმპანებიანი გასასვლელები.
ნაგებობას სამხრეთით და ჩრდილოეთით ეკვრის კარიბჭეები. სამხრეთის კარიბჭე დიდსა და მცირე ტაძრებს აერთებს. იგი გეგმით ტრაპეციის მსგავსია, გადახურულია ჯვაროვანი კამარით (გადაკეთებულია დიდი ტაძრის მშენებლობის დროს). კარიბჭის შესასვლელს შეწყვილებული ნახევარსვეტები და მათზე დამყარებული თაღი აქვს. კარიბჭის დასავლეთით შემორჩენილია მინაშენის ფრაგმენტები.
ჩრდილოეთის კარიბჭედან ეკლესიაში შესასვლელი თაღოვანია. თაღი კედლის სიბრტყიდან სამი მეოთხედით გამოწეულ სვეტებს ეყრდნობა. მოგვიანებით აღმოსავლეთიდან კარიბჭესათვის მიუშენებიათ აფსიდი. ამ სახით იგი წარმოადგენს დამოუკიდებელ ეგვტერს, რომლის დასავლეთ კედელში სარკმელია.
კარიბჭეების ნახევარსვეტებსა და სამმეოთხედ სვეტებს (შემორჩენილია ორ-ორი სვეტი ჩრდილოეთით და სამხრეთით) პროფილირებული ბაზისები და კოვზისებრი ორნამენტით შემკული კაპიტელები ამშვენებენ. კარიბჭეებს ქვის საზეიმო, მაღალი, ღია კიბეები ჰქონდა.
ეკლესიის დასავლეთ კედლის ჩრდილო-დასავლეთ მხარეს თაღოვანი ნიშია განედლებული ჯვრის გამოსახულებით (დაზიანებულია). ვარაუდობენ, რომ აქ კათალიკოსის ტახტი იდგა. აფსიდის იატაკი ერთი საფეხურითაა აწეული. აფსიდის კონქი მოზაიკით იყო შემკული, რასაც მოწმობს კონქის შუბლის ჩრდილოეთ ქუსლთან შემორჩენილი მოზაიკის მცირე ნაშთი. სატრაპეზო გამოკვეთილია ერთი მთლიანი ქვისაგან.
ეკლესია დგას მაღალ, თლილი ქვით ნაგებ სუბსტრუქციაზე, რომელიც შენობას საზეიმო იერს ანიჭებს. სუბსტრუქცია დასავლეთ მხარეს გახსნილია, ხოლო სამხრეთით მთლიანად დახურული. ეკლესიაში ოთხი სამარხია. მათგან უცვლელად მხოლოდ სამხრეთისამ მოაღწია. სამარხებში შესასვლელები მოგვიანებითაა გაჭრილი.
ჯვრის დიდი ტაძარი ჯვარ-გუმბათოვანი ნაგებობაა (20,2 X 16,5 მ სიმაღლე 25 მეტრამდე). ისტორიული მონაცემებით და მხატვრული ანალიზის საფუძველზე თარიღდება 584/587–604 წლებით. ფასადები და შიდა პირი ამოყვანილია ღია ვარდისფერი, ზოგ ადგილას კი მუქი ღვინისფერი კარგად გათლილი ქვიშაქვის მოზრდილი კვადრებით. კედლის წყობის ჰორიზონტალური ნაკერების სწორხაზოვნება ყველგან მკაცრადა არის დაცული.
ტაძარი აღმართულია მოსწორებულ სწორკუთხა მოედანზე. აქვს ორსართულიანი ცოკოლი. დასავლეთით იგი ემყარება ხელოვნურად გამაგრებულ ვერტიკალურ კლდეს. ტაძარში შესასვლელი სამხრეთიდან და ჩრდილოეთიდანაა.
ტაძრის გეგმის საფუძველია ტეტრაკონქი, რომლის კომპოზიციურ ცენტრს წარმოადგენს გუმბათქვეშა კვადრატი. მასზე აღმართულია სფერული გუმბათის რვაწახნაგა, ოთხსარკმლიანი ყელი, რომელიც ეყრდნობა აფსიდების შვერილებს. გუმბათქვეშა კვადრატიდან წრეზე გადასვლა ხდება სამ წყებად განლაგებული ტრომპების საშუალებით. ოთხი ძირითადი ტრომპის ზემოთ მცირე ტრომპების რიგებია. უკანასკნელი რიგით შექმნილი 32 წახნაგი გუმბათის წრის საფუძველია. გუმბათის ნახევარსფეროს ცენტრში გამოსახულია რელიეფური ჯვარი, რომელსაც მხატვრული და კონსტრუქციული დანიშნულება აქვს.
გუმბათქვეშა სივრცე ოთხმხრივ გახსნილია აფსიდებით, რომლებიც გეგმაში ჯვარს ქმნიან. აფსიდების კონქები მეოთხედსფერულია. ჯვრის აღმოსავლეთის და დასავლეთის ღერძები წაგრძელებულია აფსიდებზე დამატებული ნახევარწრიული კამარებით გადახურული ბემებით.
ჯვრის მკლავებს შორის, ყოველ კუთხეში, ჯვაროვანი კამარით გადახურული თითო ოთახია. ისინი ტაძრის ძირითად სივრცეს მცირე ზომის, წრის სამი მეოთხედის მოხაზულობის ნიშებით უკავშირდებიან. ყოველ ნიშში გაჭრილია ოთახში შესასვლელი. საკურთხევლის მარცხნივ და მარჯვნივ სამკვეთლო და სადიაკვნეა. სამხრეთ-დასავლეთ ოთახი საქალებოა (შესასვლელის თავზე წარწერაა: „ქ წყალობითა ღმრთისაითა და შეწევნითა ჯოვარისაითა მე, თემესტია, მხევალმან ქრისტესმან, აღვაშენე საყოფელი ესე სახსენებლად სულისა ჩემისა თაყვანისსაცემელად დედათა"). სამხრეთის მხრიდან საქალებოს აქვს შესასვლელი, რომელიც მორთულია ქრისტეს ამაღლების რელიეფით. სავარაუდოა, რომ ჩრდილო-დასავლეთის კუთხის ოთახი ერისმთავრის ოჯახის წევრთათვის იყო განკუთვნილი.
ტაძრის იატაკზე მოგებულია ქვის კვადრები. აღმოსავლეთის ფასადი იატაკის დონიდან ორი საფეხურითაა ამაღლებული. აფსიდის შუა ნაწილში კედელთან დგას სატრაპეზო ქვა, რომლის ორივე მხარეს კედლის გაყოლებით ქვის ჩამოსაჯდომებია ეკლესიის მსახურთათვის. აღმოსავლეთ აფსიდში სამი სარკმელია გაჭრილი, სამხრეთისა და დასავლეთის აფსიდებში - თითო; ჩრდილოეთის აფსიდს სარკმელი არა აქვს.
ტაძრის ცენტრში დგას, მოგვიანებით გადაკეთებული, რვაწახნაგა ნაგებობა, რომელზედაც დგას ხის ჯვარი. ნაგებობა წარმოადგენს საკურთხევლისწინა ჯვრის პოსტამენტს, რომლის წყობაში ჩართული იყო წარწერიანი ქვა (ინახება საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში). წარწერაში მოხსენიებულნი არიან ტაძრის კტიტორები.
გუმბათის ყელის სარკმლებიდან თანაზომიერად შემოსული შუქი, უხვად განათებული საკურთხეველი, შედარებათ ნაკლებად განათებული დანარჩენი აფსიდები და ჩაბნელებული ნიშები ხელს უწყობს ინტერიერის მხატვრულ ორგანიზაციასა და შიდა სივრცის ჰარმონიული პროპორციების აღქმას.
თავდაპირველად ტაძარი მოუხატავი იყო (სავარაუდოა, რომ საკურთხევლის კონქი მორთული იყო მოზაიკით). მხატვრობის შემორჩენილი მცირე ფრაგმენტები მოწმობენ, რომ ტაძრის ინტერიერი მოგვიანებით მოუხატავთ.
დიდი ტაძრის გარეგანი ფორმები სავსებით შეესაბამება შიდა სივრცეს. აქაც კომპოზიციის წამყვანი, მაორგანიზებელი ელემენტია გუმბათქვეშა კვადრატი, რომელსაც მთელ პერიმეტრზე გასდევს სადა ლავგარდანი. გუმბათქვეშა კვადრატზე აღმართულია ფართო, შედარებით მცირე სიმაღლის რვაწახნაგა გუმბათის ყელი, რომელიც დასრულებულია წვრილი თაღებით გაწყობილი ლავგარდნით. სახურავის პროფილი იმეორებს სფერული გადახურვის ფორმას. ოთხივე აფსიდი გარედან ჩაწერილია კედლის სიბრტყიდან წინ წამოწეულ სამწახნაგოვან შვერილებში, რომლებიც უფრო მაღალია, ვიდრე კუთხის ოთახების გარე კედლები. შვერილები გარე მასებში იმეორებენ ჯვაროვან გეგმას.
აღმოსავლეთ, ჩრდილოეთ და სამხრეთ ფასადები ერთნაირია: ცენტრში წახნაგა აფსიდის შვერილია, გვერდებზე - კუთხის სათავსების გლუვი კედლები და მათი დამაკავშირებელი ბრტყელი თაღოვანი ნიშები. ტაძრის დასავლეთ ფასადი, რომლის აღქმა ახლო წერტილიდან არ შეიძლება, მოცემულია საერთო მასებში, ყოველგვარი მორთულობისა და ნიშების გარეშე. მოურთველია ჩრდილოეთის ფასადიც, რომლის დიდ ნაწილს ჯვრის მცირე ეკლესი ფარავს. სამხრეთის ფასადზე, ცენტრალურ შვერილში არსებულ შესასვლელს ეკვროდა კარიბჭე (შემორჩენილია მისი დასავლეთ კედლის ნაშთი).
განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა აღმოსავლეთის ფასადის ორგანიზაციას და დეკორს. ამ ფასადის ცენტრალური შვერილის ყოველ წახნაგზე თითო სარკმელია. სამივე სარკმელი გაერთიანებულია საერთო, მოჩუქურთმებული სათაურით: სარკმლის თავზე კტიტორთა სამი რელიეფური გამოსახულებაა.
აღმოსავლეთის და სამხრეთის ფასადზე ჩარჩოებით შემოფარგლული რელიეფებია. თითოეულ რელიეფში მოქცეულია კომპოზიციურად დასრულებული, გაწონასწორებული ფიგურები და ასომთავრული წარწერები. წარწერები კომპოზიციაში მხატვრული ელემენტების როლს ასრულებენ. ჯვრის დიდი ტაძრის წარწერები ქართული ეპიგრაფიკის ერთ-ერთი უძველესი და მნიშვნელოვანი ძეგლია.
 
აღმოსავლეთ ფასადზე, შუაში, გამოსახულია ქრისტეს წინაშე მუხლმოდრეკილი სტეფანოზი - ქართლის პატრიკიოსი (წარწერა: „ჯუარო მაცხოვრისაო სტეფანოს ქართლისა პატრიკიოსი შეიწყალე"), მარცხნივ - დემეტრე (წარწერა: „წმიდაო მიქაელ მთავარანგელოზო, დემეტრეს ვპატოსსა მეოხ ხეყავ"), მარჯვნივ - ადარნერსე, თავისი შვილით ქობულით (წარწერა: „წმიდაო გაბრიელ მთავარანგელოზო ადრნერსეს ვპატოსსა მეოხ ხეყავ"). ადარნერსესა და დემეტრეს ფიგურებს ზემოთ მთავარანგელოზები - გაბრიელი და მიქელია გამოსახული. სამხრეთის ფასადზე შესასვლელის ტიმპანი მორთულია, რომელზედაც ჯვრის ამაღლების სცენაა ასახული. რელიეფის ზემოთ, სარკმლის თავზე გამოსახულია სტეფანე დიაკვნის წინ მუხლმოდრეკილი ერისმთავრის ოჯახის წევრი ქობულსტეფანოზი; გუმბათის ყელზე კი, სამხრეთ მხარეს, მუხლმოდრეკილი ფიგურაა (სავარაუდოდ, ტაძრის ხუროთმოძღვარი.) რელიეფები დაზიანებულია. რელიეფების ოდნავ გასარჩევი კვალი შემორჩენილია სამხრეთის ფასადის ნიშებში.
ჯვრის დიდი ტაძრის რელიეფები ქართულ ქანდაკებაში ადამიანის გამოსახულების ადრეული ნიმუშია. რელიეფებს ახასიათებს, ერთი მხრივ ელინისტური ხანიდან შემორჩენილი პლასტიკურობა, მეორე მხრივ, პირობითობა, შებოჭილობა ადამიანთა ფიგურების გადმოცემისას. აქ ადამიანის გამოსახვა არ არის დამოუკიდებელი ამოცანა, იგი საერთო დეკორატიული გადაწყვეტის ნაწილია. რელიეფები მთლიანობაში მხოლოდ არქიტექტურასთან ერთად აღიქმება, როგორც საჭირო მხატვრული აქცენტები.
დიდი ტაძრის არქიტექტურაში დასრულებული სახით არის წარმოდგენილი ქართული ადრინდელი ფეოდალური ხანის ხუროთმოძღვრებისათვის დამახასიათებელი ნიშნები: ინტერიერისა და ექსტერიერის მონუმენტურობა, შენობის ცალკეული ნაწილების ურთიერთ შერწყმა, პროპორციების დახვეწილობა; მშვიდი შეწონასწორებული, სტატიკური კომპოზიცია; სადა და მახვილი ფორმები; მასიური, მაგრამ არა მძიმე პროპორციები; შესანიშნავად შესრულებული კედლის წყობა; ზომიერი დეკორატიული მორთულობა და არქიტექტურასთან ორგანული შერწყმა; შიდა სივრცისა და გარეგნული სახის სრული მხატვრული შესატყვისობა; ორგანული ურთიერთობა გარემოსთან; კონსტრუქციული გადაწყვეტის ლოგიკურობა.
მცხეთის ჯვრის კომპლექსს სამი მხრიდან გალავანი ერტყა. მისგან ჩვენამდე მოაღწია XVI-XVII საუკუნეების მცირე ფრაგმენტებმა. გალავანი (51,4 X 78,6 მ) მთის რთულ რელიეფს მიჰყვება და გეგმით არაწესიერი მრავალგვერდაა.
გალავნის ჩრდილო-აღმოსავლეთ კუთხეში მდგარი კოშკიდან შემორჩენილია სამი სართული, აღმოსავლეთ, დასავლეთ და სამხრეთ კედელი. კოშკი ნაგებია ყორე ქვით (ზოგან ჩატანებულია სხვა ნაგებობებიდან მოტანილი თლილი ქვა) და გეგმით ტრაპეციას წარმოადგენს. გარედან კოშკის კუთხეები მომრგვალებულია. ჩანს სართულშუა კოჭოვანი გადახურვის ნაშთები. პირველი სართულის კედლებში სამი სათოფურია, მეორე სართულზე - ორი სარკმელი და ორი ოთხკუთხა ნიში. ამ სართულზე, აღმოსავლეთით პატარა სათავსია, რომელსაც კამაროვანი გადახურვა და ერთი სარკმელი აქვს. სათავსის კარის შეისრული თაღი და კამარა აგურითაა ნაგები. მესამე სართულიდან მხოლოდ ერთი მეტრის სიმაღლის კედლებია შემორჩენილი.
დიდი ტაძრის აღმოსავლეთით გაურკვეველი დანიშნულების კედელია (სისქე 2 მეტრი). მისგან სამხრეთით კი, ოციოდე მეტრზე, არის შესასვლელი, რომლის დასავლეთით კოშკის ნანგრევებია. შემორჩენილია კოშკის ორი სართული. ქვედა სართული ცილინდრულია, ზედა - ოთხკუთხა. კომპლექსის სამხრეთით შეიმჩნევა მეორე გალავნის კვალი.
მცხეთის ჯვრი არის კლასიკური სტილის ნაწარმოები, ნიმუში ფეოდალური ხანის ქართული არქიტექტურის განვითარების პირველი მაღალი ეტაპის მხატვრულად სავსეებით დასრულებული ნაწარმოებისა, რომელსაც უდიდესი მნიშვნელობა ენიჭება ქართული ეროვნული არქიტექტურის საერთო ევოლუციაში.

 

† ედიშერ ჭელიძე - მცხეთის ჯვრის ღვთისმეტყველება

წინა <-----     დასაწყისში     ----->შემდეგი

[84]ჯვარცმული მაცხოვრის კვართისა და მცხეთის ჯვრის სულიერი განუყოფლობა გვავალდებულებს უფრო ღრმად გავიცნობიეროთ მცხეთის ჯვრის ღვთისმეტყველებაც.

ქართულ საეკლესიო ტრადიციაში ცნობილია სათნო გადმოცემა მცხეთაში ჯვრის აღმართვისა და შემდგომ მისი სასწაულებრივი გამოჩინების შესახებ. ეს მოვლენები საგანგებო დღესასწაულებით აღინიშნებოდა. კერძოდ, პირველი (ჯვრის აღმართვა) იდღესასწაულებოდა აღდგომიდან მესამე კვირადღეს ("დღესა კჳრიაკესა, აღვსებისა ზატიკის-ზატიკისა"), ხოლო მეორე - სულთმოფენობის შემდგომ პირველ ოთხშაბათს და ორივე ეს ერთმთლიანი მოვლენა თავისი მადლმოსილებით უთანაბრდებოდა, ერთი მხრივ, 14 სექტემბერს ჯვრის აღმართვის (ანუ ძველი ქართულით "ჯუართა აღპყრობის") და მეორე მხრივ, იერუსალიმში აღსრულებული ჯვრის გამოჩინების (351 წ., ხსენება 7 მაისს) უდიდეს დღესასწაულებს.

აღნიშნულ მოვლენებთან დაკავშირებით ყველაზე ძველი და დაწვრილებითი უწყება დაცულია სახელგანთქმულ ძეგლში "მოქცევაჲ ქართლისაჲ", რომლის ოცდამესამე და ოცდამეოთხე თავები მოგვითხრობს მცხეთის ჯვრის აღმართვის შესახებ. ამავე თხრობას გადმოგვცემს ლეონტი მროველის "ქართლის ცხოვრებაც". მცხეთის ჯვრის აღმართვის ამბავი დაცულია, აგრეთვე, არსენ ბერის შრომაში "ცხორებაჲ წმიდისა ნინოჲსი" და, კიდევ, ანონიმი ავტორის თხზულებაში "ცხორებაჲ ღირსისა ნინოჲსი".

აღნიშნული წყაროების შეჯერებით მცხეთის ჯვრის აღმართვის ამბავი მოკლედ შეიძლება ასე გადმოიცეს:

სვეტიცხოვლის აშენების შემდეგ წმინდა ნინომ კვლავ განმარტოება ინება და ავიდა მცხეთის პირდაპირ მდებარე მთაზე, სადაც მისი უშრეტი ლოცვით კლდის ძირას მაკურნებელი წყარო აღმოცენდა.

ამ დროს მთავარეპისკოპოსი იოანე შეუდგა შესაფერისი ხის ძებნას, რომ მისგან ჯვრები გამოეკვეთა. წმინდა ნინოს მიერ აღმოცენებული წყა[85]როს პირას ნახეს ერთი მშვენიერი, ფურცლოვანი ხე, რომლის ნაყოფიც სასწაულებრივად კურნავდა დაჭრილ ცხოველებს. მოჭრეს ეს ხე ოცდახუთ მარტს, ხარების დღესასწაულის დღეს, პარასკევს, პირველ მაისს მისგან გამოკვეთეს სამი ჯვარი და შვიდ მაისს სვეტიცხოველში აღმართეს ისინი.

ცეცხლოვანი ჯვრის პირველი გამოცხადება სწორედ შვიდი მაისის ღამეს მოხდა სვეტიცხოვლის თავზე. "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" ასე აგვიწერს ამ მოვლენას:

"და იხილეს სიმრავლემან ქალაქისამან ბნელთა მათ ღამეთა, და აჰა ჩამოვიდეს ჯუარი ცეცხლისაჲ დაგჳრგჳნებული ვარსკულავითა და დაადგრის ზედა ეკლესიასა ვიდრე განთიადმდე, და ყოველნი ადიდებდეს ღმერთსა ამას ზედა. და განთიად, რიჟურაჟუს ოდენ, გამოვიდეს მისგან ორი ვარსკულავი: ერთი იგი წარვიდის აღმოსავალით, და ერთი დასავალით. და იგი თავადი (ე.ი. "ჯუარი ცეცხლისაჲ", ე.ჭ.) ეგრევე დგან მბრწყინვალედ, და ნელიად-ნელიად განდგის მიერ კერძო არაგუსა და დადგის ბორცუსა ზედა კლდისასა, ზემო კერძო, ახლოს წყაროსა მას, რომელი-იგი აღმოადინეს ცრემლთა წმიდისა ნინოჲსთა, და მუნით აღმაღლდის ზეცად" (შატბ. კრებ., გვ. 348).

ასე გვაუწყებს "მოქცევაჲს" შატბერდული რედაქცია1. საგულისხმოა, რომ იმავე "მოქცევაჲს" ჭელიშური რედაქცია ურთავს ერთ უაღრესად საყურადღებო ცნობას, რაც ზემორე ტექსტიდან აშკარად საგრძნობია:

"და იგი თავადი, რომელი არს ჯუარი ქრისტეს ღმრთისაჲ"2.

[86]ამიტომაა, რომ დანარჩენი ორი ჯვრისგან განსხვავებით, "ცეცხლის ჯვრის" ზეცად ამაღლების ადგილას აღმართულ ჯვარს, შატბერდული რედაქციის მიხედვით, ეწოდა "სასწაულთაგან ზეცისათა ჩუენებული პატიოსანი ჯუარი მცხეთისაჲ"3.

ეს სიტყვები ცხადყოფს, რომ "ჯუარი ცეცხლისაჲ", რაც სვეტიცხოველის თავზე გამოცხადდა, ზოგადად ჯვრის ნიში კი არ იყო, არამედ საკუთრივ გოლგოთის ჯვარი, მოგვიანებით (351 წ-ს) იერუსალიმშიც ჩენილი იმავე 7 მაისს.

ზემოაღწერილი სასწაული რამდენჯერმე განმეორდა. ცეცხლოვანი ჯვრიდან გამოკრთომილი ვარსკვლავების კვალზე მიყოლით დადგინდა, რომ ერთი მათგანი თხოთის მთასთან უჩინარდებოდა, მეორე კი - სოფელ ბოდისთან. წმინდა ნინოს ბრძანებით ერთი ჯვარი აღმართეს თხოთის მთაზე, მეორე - უჯარმაში, ხოლო დაბა ბოდისის მცხოვრებთ წმინდანმა აღუთქვა, რომ თვით მივიდოდა მათთან.

სასწაულებრივი ხისგან გამოკვეთილი მესამე და მთავარი ჯვარი, რომელიც ზედმიწევნით იმგვარი იყო, როგორიც ზემოხსენებული ცეცხლოვანი ჯვარი (იგივე გოლგოთის ჯვარი) და რომელშიც ნაწილად არის ყოვლადწმინდა ჯვარი ვაზისა, დააბრძანეს იმ მთაზე, სადაც წმინდა ნინო მკვიდრობდა, და უდიდესი შიშით და კრძალვით აღმართეს იქ, "ცეცხლის ჯვრის" ანუ იგივე "გოლგოთის ჯვრის" ზეცად ამაღლების ადგილას4 კვირა დღეს (შდრ. შატბერდული: "და ვითარცა განთენა, უთხრა [87]მირეან მეფემან მღდელთა მათ ჩუენებაჲ იგი ანგელოზისაჲ და სიტყუაჲ-ცა იგი, რომელ ჰრქუა. და ბორცჳცა იგი, რომელი უჩუენა. ვითარცა ესმა ჩუენებაჲ იგი და ადგილი-ცა იგი იხილეს, სათნო უჩნდა ყოველსა ერსა ბორცჳ იგი, და სიხარულითა და გალობითა დიდითა ყოველთა ერთბამად აღიღეს ჯუარი იგი და აღჰმართეს ბორცუსა მას ზედა მძლჱ ნიში ჯუარისაჲ მცხეთასა მახლობელად, მართლ წინაშე აღმოსავალით, დღესა კჳრიაკესა, აღვსებისა ზატიკის ზატიკისა. და ვითარცა აღემართა ნიში ჯუარისაჲ ქუეყანასა მას ქართლისასა, მეყსეულად მას ჟამსა დაეცნეს ყოველნი კერპნი, რომელნი იყვნენ საზღვართა ქართლისათა, და შეიმუსრნეს, და საკერპონი დაირღუეს. ვითარცა იხილეს ესე საკჳრველი საქმჱ და სასწაული, რომელი ქმნა ძლევისმყოფელმან მან ნიშმან ჯუარისამან კერპთა ზედა, უფროჲს განუკჳრდებოდა საქმჱ ესე და ადიდებდეს ღმერთსა და სიხარულით თაყუანის-სცემდეს პატიოსანსა ჯუარსა" (შატბ. კრებ. გვ. 351). სწორედ ესაა ყოვლადდიდებული მცხეთის ჯვარი, რომელსაც, როგორც აღვნიშნეთ, "მოქცევაჲ ქართლისაჲ" ასე უწოდებს: "სასწაულთაგან ზეცისათა ჩუენებული პატიოსანი ჯუარი მცხეთისაჲ".

როდესაც აღიმართა მცხეთის ჯვარი, მყისვე დაეცა და განადგურდა წარმართული კერპები. დაწესდა დღესასწაულიც: "დააწესეს დღესასწაული ძლევითშემოსილისა ჯუარისაჲ აღვსებისა ზატიკის-ზატიკისა, დღესა კჳრიაკესა, ყოველმან ქართლმან ვიდრე დღენდელად დღედმდე და ვიდრე უკუნისამდე" (შატბერდული რედაქცია, ძქალძ, I, გვ. 154; შდრ. იოანე-ზოსიმეს კალენდარი: "კჳრიაკესა მესამესა ზატიკთა... მცხეთისა ჯუარისაჲ", კ. კეკელიძე, ეტიუდები, V, გვ. 279; "ქართლის ცხოვრება": "და დღესა კჳრიაკესა აღვსებისა ზატიკსა ყო მირიან მეფემან და ყოველმან მცხეთამან, შეწირეს შესაწირავი იგი; დღე განაწესეს ჯუარისა მსახურებად აღვსებისა ზატიკი ყოველმან ქართლმან მოდღენდელად დღედმდე", დასახ. გამოც. გვ. 122).

რამდენიმე დღის მერე, სულთმოფენობის (ანუ ძველი ქართულით: [88]"მარტვილიის") დღესასწაულის შემდგომ, ოთხშაბათ დღეს აღსრულდა ჯვრის ხელმეორედ გამოცხადება, ამჯერად უკვე მთაზე აღმართული მცხეთის ჯვრის თავზე. "მოქცევაჲ ქართლისაჲს" შატბერდული რედაქცია ასე აღგვიწერს ამ უდიდეს სასწაულს:

"და იყო რაოდენისამე ჟამისა შემდგომად, მარტჳლიისა უკუანა, იხილეს სასწაული დიდი და საშინელი დღესა ოთხშაბათსა: აჰა ესერა სუეტი ნათლისაჲ სახედ ჯუარისა დგა ზედა ჯუარსა მას და ათორმეტნი ანგელოზნი დაგჳრგჳნებულ იყვნეს გარემოჲს მისა. ეგრევე სახედ ათორმეტნი ვარსკულავნი დაგჳრგჳნებულ იყვნეს, ხოლო ბორცჳ იგი ჯუარისაჲ ერთსახედ კუმოდა სულნელებად" (შატბ. კრებ., გვ. 354)5.

ცოტა ხნის შემდეგ კვლავ აღსრულდება ჯვრის სასწაული:

"და მერმე კუალად იხილეს სხუაჲ სასწაული პატიოსნისა ჯუარისაჲ: ვითარცა ცეცხლი, დგა, და ვითარცა ალი, ეგზებოდა ზედა თავსა ჯუარისასა სამგზის მზისა უბრწყინვალესი, და ვითარცა საჴუმილსა რაჲ ნაბერწყალი აღვალნ ძლიერად, ეგრე სახედ იყო: აღვიდოდეს ანგელოზნი და გარდამოვიდოდეს ზედა პატიოსანსა ჯუარსა, ხოლო ბორცჳ იგი ჯუარისაჲ იხარებდა ძლიერად და ყოველი ქუეყანაჲ იძრვოდა, და მთათა და ბორცუთა და ღელეთა არმური სულნელებისაჲ აღვიდოდა ცამდე, და კლდენი შეიმუსრვოდეს და სულნელებაჲ დიდძალი მიეფინებოდა ყოველსა ქუეყანსა. და ესე არა ზედამოჲთ იყო და არცა თანაწარსლვით, არამედ მყუვარ ჟამ. და ჴმანი დიდნი ისმოდეს. და ყოველი იგი ერი ჰხედვიდა მას და ესმოდა ოხრაჲ იგი გალობისაჲ; შეშინდეს და დაუკჳრდა ფრიად, შიშით და ძრწოლით თაყუანისსცემდეს პატიოსანსა ჯუარსა და სიხარულითა დიდითა ადიდებდეს ღმერთსა" (შატბ. კრებ. 351-352).6

ჯვრის სასწაული კვლავაც გრძელდებოდა ("და შემდგომად ამისა სხუანი მრავალნი სასწაულნი და ნიშნი იქმნებოდეს ზედა პატიოსანსა ჯუარსა ზეცით-გარდამო"), მაგრამ რადგან ყველაზე ზეაღმატებული გამოცხადება ოთხშაბათ დღეს მოხდა, ეს დღე დაამკვიდრა საქართველოს ეკლესიამ მცხეთაში ჯვრის სასწაულებრივი გამოჩინების დღესასწაულად.

[89]აღნიშნული დღესასწაული საგანგებოდაა აღნიშნული X საუკუნის I ნახევრის საგალობელთა კრებულში ანუ იადგარში (Sin. 1), სადაც ვკითხულობთ:

"შემდგომად მარტუილიასა ოთხშაფათსა ქართლს ჯუარისაჲ".

ამასვე გვაუწყებს X საუკუნის კიდევ ერთი ხელნაწერი Sin. 14:

"დღესა ოთხშაბათსა, შედეგად მარტუილიასა, ჯუარისა მცხეთისაჲ".

აღნიშნული ცნობა შენიშვნის სახით აქვს დართული X საუკუნის II ნახევრის ხელნაწერს Sin. 64:

"შემდგომად მარტჳლიისა ოთხშაბათსა ქართლს ჯუარისაჲ".

ამავე დღესასწაულზე უთითებს იოანე-ზოსიმეც: "დღესა ოთხშაფათსა შემდგომად მარტჳლიისა მცხეთისა ჯუარისაჲ".

საგულისხმოა, რომ ამ დღესასწაულისათვის საგანგებო საგალობელი დაწერილი არ ყოფილა. სამივე ზემოდამოწმებული ხელნაწერი მიუთითებს, რომ ამ დღეს იკითხებოდა ის საგალობლები, რომლებიც წარმოითქმებოდა იერუსალიმში 7 მაისს გამოჩენილი ჯვრის სასწაულთან დაკავშირებით, რაც მთელ საქრისტიანოში აღინიშნება. ამიტომაა, რომ აღნიშნული ხელნაწერები მცხეთის ჯვრის დღესასწაულთან დაკავშირებით შენიშნავენ:

"მაისსა ჰპოვნე", ე.ი. საგალობლები 7 მაისის დღესასწაულზე ნახეო.

ამ ფაქტით, კვლავ დასტურდება ის, რაც ზემოთ აღვნიშნეთ:

მცხეთაში ჯვრის გამოჩინების სასწაული მიიჩნეოდა თვით გოლგოთის ჯვრის გამოცხადებად, რაც, გარდა მცხეთისა, სასწაულებრივად მოევლინა იერუსალიმსაც 351 წ-ის 7 მაისს. ეს ორი გამოცხადება იგივეობრივია, ერთი მთლიანობაა, რაც უმჭიდროესად აკავშირებს ერთმანეთთან იერუსალიმს და მცხეთას და გასაგებს ხდის, თუ რატომ ეწოდა იმ მთას, რომელზეც მცხეთის ჯვარი აღიმართა, გოლგოთის მთა. კ. კეკელიძის გამოკვლევა მცხეთის, როგორც "მეორე იერუსალიმის" შესახებ, ამ სასწაულით სრულყოფას იძენს და ნათელი ხდება, რომ საქართველოს ეკლესიისთვის მცხეთის ჯვარი მაცხოვრის ანუ იერუსალიმის ჯვრად განიჭვრიტება, ხოლო მცხეთის გოლგოთა, სადაც ჯვარი აღიმართა, სულიერად იერუსალიმის გოლგოთის იგივეობრივად წარმოჩნდება.

მცხეთის ჯვრის იგივეობა გოლგოთის ჯვართან ცხადყოფს, რომ ეს ორი სიწმინდე არსობრივად ერთი და იგივეა და მათი სულიერი რაობაც იდენტურია.
შესაბამისად, საკუთრივ მცხეთის ჯვარზე სრულად ვრცელდება ის შეფასება, რაც საეკლესიო ტრადიციაში გოლგოთის ჯვართან დაკავშირებით არის განჭვრეტილი. წმ. ანდრია იერუსალიმელის მიერ ცხადყოფილია, რომ გოლგოთის ჯვარი აღიმართა "ყოველი სოფლის" ანუ მთელი ქვეყნიერების შუაგულში, გოლგოთის თხემზე, რომ მთელი სოფელი შემოეცვა, შემოეზომა ("გარეშეეზომა") მას და მთელი სოფლისადმი განევრცო თავისი დამფარველი ძალა. მოგვაქვს ციტატა:

"ხოლო რამეთუ შორის ქუეყანისა და საშუალსა ადგილსა ყოვლისა სოფლისასა არს ადგილი თხემისაჲ, ნუმცა ვინ არს იჭუნეულ, რამეთუ [90]ჯერ-იყო, ვითარცა ველისა დიდისაჲ, გარეშეზომაჲ ყოვლისა სოფლისაჲ და მართლ საშუალსა ქუეყანისასა აღმართებაჲ ცხოველსმყოფელისა ძელისაჲ, რაჲთა ვითარცა სხუაჲ მზე სიმართლისაჲ, ზეცით აღმობრწყინვებული, შეამკობდეს საშუალსა ცისასა და შორის ყოვლისა სოფლისა დანერგული და სამყაროდ ქუეყანისა განრთხმული ძელი ჯუარისაჲ, რომელი-იგი ნათლისსახითა მცხინვარებითა მისწუთების კიდეთა ქუეყანისათა" (ძველი მეტაფრასული კრებულები, ნ. გოგუაძის გამ. თბ. 1986, გვ. 320).

აღნიშნული გარემოება უეჭვოდ გვიდასტურებს, რომ მცხეთის ჯვრის პოსტამენტის წაწრწერაში, სადაც ნაუწყებია ხსენებული ჯვრის აღმართვა "მცველად ყოვლისა [...]ლისა", ბოლო, დაზიანებული სიტყვა უნდა იყოს არა "ნათესავისა", "შთამომავლობისა", "მომავალისა" თუ "ქართლისა", როგორც ეს სხვადასხვა დროს ამათუიმ მკვლევრის მიერ გამოთქმულა, არამედ - "სოფლისა". ხსენებული წარწერა სწორედ იმაზე ხაზგასმაა, რომ ზეცით ჩინებული მცხეთის ჯვარი როგორც იგივეობრივი გოლგოთის ჯვრისა, აღიმართა მცხეთის გოლგოთის მთაზე ანუ სულიერად იმავე ქვეყნიერების შუაგულში "მცველად ყოვლისა სოფლისა" (შდრ. "იოანე ზედაზნელის ცხოვრება": "წიაღ-ვლო მდინარე არაგვი, მიიწია იგი წინაშე მომცემელსა ცხორებისასა ჯუარსა, რომელსა ფრთეთა ქუეშე მისთა დაუფარავს ყოველი ყოვლისაგან შემთხუევისა ბოროტისა", ძქალძ, I, გვ. 201).

ამრიგად, რადგან მცხეთის ჯვარი სულიერად იგივე გოლგოთის ჯვარია, შესაბამისად, მისი აღმართვაც ისევე ერთგზისია, როგორც იერუსალიმის ჯვრისა. ამიტომ, ვფიქრობთ, დაუშვებელია მცხეთაში ჯვრის აღმართვის განმეორება, რადგან ეს იგივეა, რომ ჩვენ გავიმეოროთ მაცხოვრის ჯვარცმის ჯვრის აღმართვა იერუსალიმში. ასე რომ, ჩვენ უნდა ვდღესასწაულობდეთ არა ჯვრის ხელახლა აღმართვას, არამედ - წმინდა ნინოს ჟამს აღდგომიდან მესამე კვირადღეს ერთგზის აღმართული "სასწაულთაგან ზეცისათა ჩუენებული პატიოსანი ჯვრის" უდიადეს და განუმეორებელ მოვლენას და ამ მოვლენასთან განუყრელად დაკავშირებულ მეორე სასწაულს, იმავე მცხეთის ჯვრის ზეცით გამოჩინებას მარტვილიის შემდგომ ოთხშაბათს.

ყოველივე ზემოთქმული, ვფიქრობთ, ურყევად გვიდასტურებს, რომ ერთი და მხოლოდ ზეცით-ჩინებული მცხეთის ჯვარიც, მსგავსად ერთი და მხოლოდ ზეგარდამო-ნაქსოვი უფლის კვართისა, კათოლიკე ანუ საყოველთაო სიწმინდეა, და მცხეთაში მისი მწირობა მარადის მადლის მიმფენია არა მხოლოდ საქართველოსთვის, არამედ მთელი მსოფლიოსადმი.

ამრიგად, აღნიშნული ორი მხოლოობითი მსოფლიო სიწმინდის თანამღვდელმოქმედება ქართლის მიწაზე ღვთივგანგებითად ცხადმყოფელია იმისა, რომ ქართლშიც, ისევე როგორც ნებისმიერ სხვა ადგილას ხილული სოფლისა, ერთი მხოლოდ მართლმადიდებელი ეკლესია ჰგიეს და მაცხოვნებლობს უკუნისამდე ჟამთა.

-----------------------------------------------------------------

შენიშვნები

1 - თითქმის იგივე ტექსტია "მოქცევაჲს" სინურ რედაქციაში: "აჰა ჩამოვიდეს ჯუარი ცეცხლისაჲ დაგჳრგჳნებული ვარსკულავითა და დაადგრის ზედა ეკლესიათა (?!) ვიდრე განთიადმდე. და რიჟურაჟუს ოდენ, გამოვიდეს მისგან ორი ვარსკულავი და წარვიდეს ერთი აღმოსავალით, და ერთი დასავალით. და იგი თავადი ეგრევე ნელიად ადგებინ ჲმიერ კერძო არგუსა (!) და დაადგრის ბორცუსა ზედა ეკლესიისასა, ზემო კერძო, ახლოს წყაროსა მას, რომელი აღმოადინეს ცრემლთა წმიდისა ნინოჲსთა, და მუნით აღმაღლის ზეცად". შდრ. "ქართლის ცხოვრება": "აჰა, ჩამოვიდის ჯუარი ცეცხლისა ზეცით და მისა გარემოს, მსგავსად გჳრგჳნისა ვარსკულავისათა, და დაადგრის ეკლესიასა ზედა ვიდრე განთიადმდე. და რიჟურაჟუ ოდენ გამოვიდიან მისგან ორნი ვარსკულავნი: ერთი წარვიდის აღმოსავალით და ერთი დასავალით: და იგი თავადი ეგრეთ ბრწყინვალედ, ნელიად-ნელიად, განვიდის მიერ კერძო არაგუსა, და დაადგის ბორცუსა მას ზედა კლდისასა, ზემო-კერძო ახლოს წყაროსა მას, რომელი აღმოაცენეს ცრ/ემლთა წმიდისა ნინოსთა, და მუნით აღიმაღლის ზეცად" (დასახ. გამოც. გვ. 120).

2 - შდრ. სრული ციტატა: "და იხ[ი]ლეს ყოველმან სიმრავლემ[ა]ნ ქალაქისამან ყოველთა ღამეთა მიმწუხრი, აჰა ჩამოვიდის ზეცით ჯუარი ცეცხლისა[ჲ] გჳრგჳნოსანი ვარსკულავითა და ზედა დაადგ[რ]ის ეკლესიასა ვიდრე განთიადამდე. და რიჟურაჟს ოდენ გამოვიდის მისგან ორი ვარსკულავი; და წარვიდის ერთი აღმოს[ა][ვა]ლით და ერთი დასავალით. და იგი თავადი, რომელ არს ჯუარი ქრისტეს ღმრთისა[ჲ], ეგრ[ე]თვე ნელიად ადგებინ, და წარვიდის იმიერ კერძო არაგუსა, და დაადგრის ბორცუსა ზედა კლდისასა, ზემო კერძო, ახლოს წყაროსა მას, რომელი აღმოაცინეს ცრემლთა წმიდისა ნინოჲსთა და ეგრ[ე]თღა ამაღლდის ზეცად" (ძქალძ, I, გვ. 148). საგულისხმოა ისიც, რომ აღნიშნულ სასწაულთან დაკავშირებით, ჭელიშური რედაქციის მიხედვით, წმ. ნინო ასე მიმართავს მეფეს: "გიხაროდენ და მხიარ[უ]ლ იყ[ა]ვ, რამეთუ ჯუარი იგი, რომელსა ზედა თჳთ ნეფსით თჳსით ჴელნი განიპყრნა, აწ იგი მოგივლინა შენ მჴსნელად შენდა ყოველთაგან საბრჴეთა მტ[ე]რისათა" (იქვე).

3 - შდრ. "ხოლო ესე სასწაულთაგან ზეცისათა ჩუენებული პატიოსანი ჯუარი მცხეთისაჲ აღვიპყართ ჴელითა კაცობრივითა" (ძქალძ, I, გვ. 151).

4 - შატბერდული: "ხოლო ესე სასწაულთაგან ზეცისათა ჩუენებული პატიოსანი ჯუარი მცხეთისა აღვიპყართ ჴელითა კაცობრივითა და მივედით ბორცუსა მას ქუეშე, წყაროსა მას ზედა და ვათიეთ ღამჱ და ვილოცევდით ღმრთისა მიმართ... და ხვალის დღე აღვედით კლდესა მას ზედა. და მივიდა ნეტარი ნინო და დავარდა ქვათა მათ ზედა ბორცჳსათა, და ტიროდა იგი და მეფჱ და ყოველნი მთავარნი და ყოველი იგი სიმრავლჱ ერისაჲ, მამათაჲ და დედათაჲ, და [იყო] ყრმათა ჩჩჳლთა ჟივილი, ვიდრემდის მთანიცა ჴმა-სცემდეს. და დასდვა ჴელი წმიდამან ნინო ერთსა ქვასა და მრქუა მე: "მოვედ, შენდა ჯერ-არს, დასწერე ჯუარი ქვასა ამას". და მე ვყავ ეგრეთ. და მუნ აღჰმართეს ჯუარი იგი დიდებული მეფეთა. და მოდრკა მეფჱ მუჴლთა თჳსთა ზედა და ყოველნი მთავარნი, და ყოველი სიმრავლჱ ერისაჲ და თაყუანის-სცეს ძლევითშემოსილსა ჯუარსა" (ძქალძ, I, გვ. 151); ჭელიშური: "ხოლო ესე სასწაულითა ზეცისაჲთა გამოჩინებ[უ]ლი პატიოს[ა]ნი ჯუარი მაცხოვრისა[ჲ] აღვიპყ[ა]რით ჴელითა კაცობრივითა. და განვიდა მეფე და ყოველნი მთ[ა]ვ[ა]რნი მისნი და ყოველი ერი ქართლისა[ჲ] დედებითურთ და ყრმებით. და მოვედით ბორცუსა მას ქუეშე, წყაროსა ზედა, და ვათიეთ ღამე და ვილ[ო]ც[ე]თ ღმრთისა მიმართ... ხვალისა დღესა აღვედით ზედა კლდესა მას, და მოვიდა წმიდაჲცა იგი ზედა ბორც[უ]სა მას და დავ[ა]რდა ქვათა მათ ზედა, ტიროდა მწარედ და მეფენი და მთ[ა]ვ[ა]რნი და ყოველი სიმრ[ა]ვლე ერისა დედებითურთ და ყრმებით ჩჳლთა[ჲ]თა. ტირ[ი]ლი და ჟრინვაჲ მიიწეოდა ცამდე, ვიდრემდის მთანიცა ჴმობდეს მათ თანავე. და იყო შიში დიდი ყოვლისა სულისა[ჲ]. და შეძრწუნებულნი ადიდებდეს ღმრთეებასა ქრისტესსა და ჯუარსა მისსა პატიოსანსა. დასდვა ჴელი ერთსა ქვასა ნეტარმან ნინო და ჰრქუა მთ[ა]ვ[ა]რეპისკოპოსსა: "მოვედ, შენდა ჯერ-არს, რაჲთა დასწერო ჯუარი ქვასა ამას". და ადგილსა მას აღმართეს ჯუარი იგი დიდებული. ხოლო წმიდაჲ იგი და მეფ[ე]ნი და მთ[ა]ვ[ა]რნი და ყოველი იგი სიმრავლე ერთა ურიცხუთა დადრკეს და თაყუანი-სცეს ჯუარსა წმიდასა" (ძქალძ, I, გვ. 151); სინური: "ხოლო ესე სასწაულითა ზეცისაჲთა ჩინებული პატიოსანი ჯუარი მცხეთისაჲ აღვიპყართ ჴელითა კაცობრივითა. და მივედით ბორცუსა მას ქუეშე, წყაროსა მას ზედა, და ვათიეთ ღამჱ და ვილოცეთ ღმრთისა მიმართ... და ხვალისა დღე აღვედით ზედა კლდესა მას. და მოვიდა ნეტარი იგი ბორცუსა მას და დავარდა ქვათა ზედა და ტიროდა იგი და მეფენი და მთავარნი და ყოვლისა ერისა სიმრავლჱ მამათაჲ და დედათაჲ და წულილისა ყრმისა ტირილი და ზრინვაჲ მიჲწეოდა ცადმდე, ვიდრემდის მთანიცა ჴმობდეს მათ თანა. და დასდვა ჴელი ერთსა ქვასა ნეტარმან ნინო და მრქუა: "მოვედ, შენდა ჯერ-არს, დასწერე ჯუარი ქვასა ამას". და ვყავ ეგრე. და მუნ აღმართა ჯუარი იგი დიდებით ნეტარმან ნინო და მეფეთა. და დადრკა ყოველი იგი სიმრავლჱ ერთა ურიცხუთაჲ და თაყუანის-სცეს ჯუარსა".

5 - ქართლის ცხოვრება: "და იყო რაოდენისამე დღისა შემდგომად, მარტჳლისა უკანას, იხილეს სასწაული დიდად საშინელი, დღესა ოთხშაბათსა: აჰა ესერა, სუეტი ნათლისა, სახედ ჯუარისა, დგა ჯუარსა მას ზედა, და თორმეტნი ვარსკულავნი, სახედ გჳრგჳნისა, გარემოს მისსა, ხოლო ბორცჳ იგი კუმოდა სახედ სულნელად. და ხედვიდეს სასწაულსა ამას ყოველნი, და მრავალნი უღმრთოთაგანნი მოიქცეს და ნათელ-იღეს მას დღესა შინა. ხოლო ქრისტიანენი უფროს მორწმუნე იქმნებოდეს და ადიდებდეს ღმერთსა" (იქვე, გვ. 122). სხვა რედაქციებს აკლია.

6 - ქართლის ცხოვრება: "მერმე კუალად იხილეს სხუა სასწაული ჯუარისა, ვითარ-ცა რა ცეცხლი დგა თავსა ზედა მისსა, შჳდწილად მზისა უბრწყინვალესი, ზედა დაადგრა მას და, ვითარ-ცა საჴუმილისა ნაბერწყალნი აღვლენ, ეგრე სახედ ანგელოზნი ღმრთისანი აღვიდოდეს და გარდამოვიდოდეს მას ზედა. ხოლო ბორცჳ იგი იძვროდა ძლიერად და, ვითარ-ცა სასწაული იგი დასცხრებოდა, ეგრე-ცა ძრვა იგი დასცხრებოდა. ვითარცა იხილეს სასწაული იგი, დაუკჳრდა ყოველთა, და უფროსად და უმეტესად ადიდებდეს ღმერთსა" (იქვე, გვ. 122). სხვა რედაქციებს აკლია.


ჟურნალი "გული გონიერი", №1 (4), 2012 წ.

კავებში ჩასმული ([]) ნუმერაციით მითითებულია ჟურნალის გვერდები

კატეგორია: † ქართული მესიანიზმი | დაამატა: vasoelis (04.09.2013)
ნანახია: 1713 | კომენტარი: 2 | თეგები: მცხეთის ჯვრის ღვთისმეტყველება, მცხეთის ჯვარი | რეიტინგი: 5.0/1
სულ კომენტარები: 0
სახელი *:
Email *:
კოდი *:
ძებნა
საიტის მეგობრები
 

edisher.do.am © 2013 - 2020